Polska kawaleria legionowa


Dariusz Dyląg, Bohater spod Rokitny. Rtm. Dunin–Wąsowicz w zaskakującym spojrzeniu rtm. Dunin–Brzezińskiego.

rtm. Zbigniew Dunin-WąsowiczO dowódcy 2. szwadronu kawalerii I. Legionu Polskiego, następnie II. dywizjonu ułanów II. Brygady Legionów Polskich i bohaterze spod Rokitny, rtm. Zbigniewie Dunin–Wąsowiczu, pisano zazwyczaj jako o niedościgłym wzorze kawalerzysty i legionowego oficera. Kiedy osobiście poprowadził 2. szwadron do szarży w południe 13 czerwca 1915 r., miał oczywiście świadomość nikłych szans w starciu z karabinami maszynowymi okopanej w czterech liniach rosyjskiej piechoty. Zaś ginąc w niej, automatycznie znalazł się w panteonie wieczystej sławy i chwały. Początkowo dwa szwadrony kawalerii miały stanowić wsparcie dla lewej flanki atakującej piechoty. Tymczasem piechota w ogóle nie ruszyła. Rotmistrz, dowódca całego dyonu kawalerii, nim ruszył do szarży, pozostawił w odwodzie 3. szwadron i wysłał 7-osobowy boczny patrol. Po niespełna piętnastu minutach z atakujących 65. ułanów wróciło sześciu. Co, w takim razie, spowodowało taki, a nie inny, przebieg wydarzeń? Co kierowało Dunin–Wąsowiczem? Czy faktycznie nie chciał dzielić z 3. szwadronem kawaleryjskiej sławy? Czy może w ten sposób chciał ich ochronić? Być może odpowiedzi na powyższe pytania kryją się w opublikowanych pośmiertnie wspomnieniach rtm. Dunin–Brzezińskiego [całość artykułu po kliknięciu na grafice z prawej].

Dariusz Dyląg, 3. szwadron kawalerii Legionów Polskich pod dowództwem rtm. Jana Dunin–Brzezińskiego w kampanii karpackiej 1914/15

rtm. Jan Dunin-Brzeziński3. szwadron kawalerii Legionów Polskich to ostatnia – po „Beliniakach” i późniejszych „Rokitniańczykach” Dunin–Wąsowicza – z powstałych w 1914 r. polskich jednostek kawaleryjskich. Chyba najmniej znana i w dotychczasowej literaturze przedmiotu traktowana najbardziej po macoszemu. Z tego ostatniego powodu istnieje niewątpliwa potrzeba choćby przyczynkarskiego omówienia udziału kawalerzystów 3. szwadronu w bitwach i potyczkach podczas kampanii karpackiej przełomu 1914/15 roku, czyli do czasu oficjalnego utworzenia II Brygady Legionów Polskich, zwanej już wtedy Żelazną Karpacką Brygadą. Celem niniejszego artykułu jest zaprezentowanie dotychczasowych wyników badań autora – oprócz archiwalnych kwerend, także badań terenowych w leżących obecnie na Ukrainie Gorganach oraz rumuńskich Alpach Rodniańskich, jak również studiów nad zachowaną przez syna, Jana Brzezińskiego jr., spuścizną po rtm. Dunin–Brzezińskim – dotyczących działań bojowych owego szwadronu [całość artykułu po kliknięciu na grafice z prawej].