{"id":19288,"date":"2025-01-06T14:49:34","date_gmt":"2025-01-06T13:49:34","guid":{"rendered":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/?page_id=19288"},"modified":"2025-12-25T15:19:05","modified_gmt":"2025-12-25T14:19:05","slug":"nowy-wisnicz-%c2%b7-karmelici","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/?page_id=19288","title":{"rendered":"Nowy Wi\u015bnicz \u00b7 karmelici"},"content":{"rendered":"\n

Opowie\u015b\u0107 dwudziesta trzecia<\/h2>\n\n\n\n

Po \u015bmierci Jana Karola Chodkiewicza (24 IX 1621), wielkiego hetmana litewskiego, Stanis\u0142aw Lubomirski zosta\u0142 mianowany naczelnym dow\u00f3dc\u0105 armii polsko-litewsko-kozackiej. Sytuacja by\u0142a krytyczna. Pod Chocim zbli\u017ca\u0142a si\u0119 armia turecka licz\u0105ca oko\u0142o dwustu tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy z su\u0142tanem Osmanem na czele. Wojska polskie liczy\u0142y tylko siedemdziesi\u0105t pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy. Stanis\u0142aw Lubomirski z\u0142o\u017cy\u0142 w\u00f3wczas \u015blub: je\u015bli odniesie zwyci\u0119stwo, to na cze\u015b\u0107 Boga Salwatora wybuduje w swoim mie\u015bcie Wi\u015bniczu \u015bwi\u0105tyni\u0119 wraz z klasztorem. Budow\u0105 kierowa\u0142 nadworny architekt Lubomirskiego W\u0142och Maciej Trapola pracuj\u0105cy dla niego w l. 1618\u20131637. Podstawowe prace budowlane przy \u015bwi\u0105tyni prowadzone by\u0142y do czerwca 1630 r. Klasztor wraz z ko\u015bcio\u0142em otoczony zosta\u0142 fortyfikacj\u0105 kleszczowo-bastionow\u0105, opart\u0105 na figurze gwiazdy czterowierzcho\u0142kowej (powsta\u0142ej z czworok\u0105ta). Fortyfikacje podlega\u0142y \u015bcis\u0142ym regu\u0142om nowow\u0142oskiego systemu sformu\u0142owanego przez Francesco de Marchiego w drugiej po\u0142owie XVI w. \u0141\u0105czy\u0142a go wsp\u00f3lna zasada stosowania narysu gwiazdy dla fortyfikacji wznoszonych na cyplach i grzbietach g\u00f3rskich. Budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a uko\u0144czono i dokonano konsekracji dopiero po trzynastu latach pracy, to jest w 1635 r. 1 lipca 1635 r. ko\u015bci\u00f3\u0142 otrzyma\u0142 wezwanie Chrystusa Zbawiciela. 23 kwietnia 1783 r. na mocy rozporz\u0105dzenia cesarskiego gubernatora Galicji J\u00f3zefa hr. de Brigido wg plan\u00f3w barona Wac\u0142awa de Margelika, wizytatora i radcy dworu, zamkni\u0119to klasztor wi\u015bnicki. Austriacki zaborca wywi\u00f3z\u0142 skarbiec, a dobra ziemskie przej\u0119to na tak zwany fundusz religijny. Karmelici zdo\u0142ali tylko wywie\u017a\u0107 do Lwowa bibliotek\u0119 i archiwum. Budynki klasztorne przeznaczono na ci\u0119\u017ckie wi\u0119zienie dla osiemdziesi\u0119ciu os\u00f3b. Od 1786 r. mie\u015bci\u0142 si\u0119 w skasowanym klasztorze s\u0105d kryminalny, a tak\u017ce mieszkania s\u0119dzi\u00f3w. Ko\u015bci\u00f3\u0142 klasztorny przeznaczono na kaplic\u0119 wi\u0119zienn\u0105 u\u017cytkowan\u0105 do roku 1939. Wi\u0119zienie w Wi\u015bniczu nale\u017ca\u0142o do du\u017cych \u2013 liczy\u0142o (podobnie jak wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie) ok. 650 wi\u0119\u017ani\u00f3w. W lipcu 1939 r. wi\u0119zienie zosta\u0142o przekszta\u0142cone na penitencjarny zak\u0142ad rzemie\u015blniczy; zmieniono nazw\u0119: Wi\u0119zienie \u2013 Zak\u0142ad Rzemie\u015blniczy w Wi\u015bniczu. We wrze\u015bniu 1939 r. Niemcy uczynili w wi\u0119zieniu ob\u00f3z pracy podlegaj\u0105cy komendantowi SS dystryktu krakowskiego. Obj\u0105wszy w\u0142adz\u0119 nad wi\u0119zieniem, obrabowali doszcz\u0119tnie ko\u015bci\u00f3\u0142 pokarmelita\u0144ski. Nie uszanowali nawet sarkofag\u00f3w Lubomirskich i trumien znajduj\u0105cych si\u0119 w kryptach. W ko\u015bciele rozpalali ogniska, na kt\u00f3rych palono trumny z krypt, \u0142awki oraz o\u0142tarze. Jak m\u00f3wi\u0105 \u015bwiadkowie, w ko\u015bciele mia\u0142y miejsce egzekucje na osobach duchownych i wi\u0119\u017aniach. Rozebrano wie\u017ce oraz wykonano szereg innych zabieg\u00f3w, kt\u00f3re tylko przyspieszy\u0142y upadek. Demolowanie fasady i wn\u0119trz rozpocz\u0119to na wiosn\u0119 1940 r. na rozkaz kolejnych komendant\u00f3w wi\u0119zienia SS: Hermana Dolpa i Wilhelma Asmusa. W momencie gdy rozpocz\u0119to rozbi\u00f3rk\u0119, wn\u0119trze by\u0142o zrujnowane, o\u0142tarze popalone, ch\u00f3r oberwany, \u015bciany brudne od sadzy, z otworami po kulach. Sklepienia pop\u0119kane, posadzka zerwana w niekt\u00f3rych miejscach. Rozbi\u00f3rk\u0119 rozpocz\u0119to od zerwania blachy miedzianej, zburzono nast\u0119pnie wie\u017ce ko\u015bcielne, attyki, zwalono sklepienia, zniszczono detale zdobnicze oraz rozebrano wszystkie o\u0142tarze, a cenne ozdoby rozkradziono. Zabytkowe wyposa\u017cenie wn\u0119trz zosta\u0142o zniszczone a cenniejsze rzeczy rozkradzione przez Niemc\u00f3w. Materia\u0142 z rozebranej \u015bwi\u0105tyni zosta\u0142 wykorzystany przy budowach rezydencji gubernatora Hansa Franka w Przegorza\u0142ach i Krzeszowicach [z: Zdzis\u0142aw Gogola OFM Conv, Dzieje klasztoru Karmelit\u00f3w bosych w Nowym Wi\u015bniczu w latach 1630-2009<\/em>, “Folia Historica Cracoviensia” 2013, t. 19, s. 177-194; por. Benignus J. Wanat OCD, Zakon Karmelit\u00f3w Bosych w Polsce. Klasztory karmelit\u00f3w i karmelitanek bosych 1605-1975<\/em>, Krak\u00f3w 1979, s. 347-372].<\/p>\n\n\n\nngg_shortcode_0_placeholder\n\n\n\n

W nocy z 26 na 27 lipca 1944 r. oddzia\u0142 dywersyjny I bat. 12. pp AK z plac\u00f3wki \u201e\u0141oso\u015b\u201d w Lipnicy Murowanej przeprowadzi\u0142 jedn\u0105 z najwi\u0119kszych akcji na wi\u0119zienie w Nowym Wi\u015bniczu, maj\u0105c\u0105 na celu jego zdobycie i uwolnienie wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych w przeddzie\u0144 ich odtransportowania do niemieckiego obozu w Auschwitz. Projekt uwolnienia wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych z wi\u0119zienia wi\u015bnickiego by\u0142 przedmiotem wielu narad w dow\u00f3dztwie I batalionu, jak r\u00f3wnie\u017c na odprawach u dow\u00f3dcy 12. pp AK pp\u0142k. Juliana Wi\u0119cka ps. \u201eTopola\u201d. Sporz\u0105dzony zosta\u0142 bardzo dok\u0142adny plan wi\u0119zienia, plan rozmieszczenia niemieckiej za\u0142ogi, rozk\u0142adu zaj\u0119\u0107 ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem przyzwyczaje\u0144 komendanta Schr\u00f6dera. Na uruchomienie akcji potrzebna by\u0142a tylko zgoda \u201eTopoli\u201d, obawiaj\u0105cego si\u0119 represji na miejscowej ludno\u015bci, tym bardziej \u017ce nawet oddzia\u0142 dywersyjny AK \u201e\u017belbet\u201d, po zapoznaniu si\u0119 z sytuacj\u0105, odst\u0105pi\u0142 od tej akcji, a Niemcy wyznaczyli w Nowym Wi\u015bniczu zak\u0142adnik\u00f3w. W wyniku przeprowadzonej akcji pod dow\u00f3dztwem por. J\u00f3zefa Wieciecha ps. “Tamarow” wi\u0119zienie zosta\u0142o ca\u0142kowicie opanowane. Uwolniono 128 wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych oraz zdobyto 3 karabiny maszynowe, 5 automat\u00f3w MP, ok. 50 karabin\u00f3w, 12 pistolet\u00f3w, ok. 200 granat\u00f3w r\u0119cznych, kilka tysi\u0119cy sztuk amunicji i inny sprz\u0119t wojskowy. W akcji bra\u0142o udzia\u0142 36 \u017co\u0142nierzy Armii Krajowej, z czego tylko 6 dzia\u0142a\u0142o jako grupa szturmowa wewn\u0105trz wi\u0119zienia. Po\u015bcig za nimi ruszy\u0142 dopiero rano, ale nie da\u0142 \u017cadnego rezultatu. Niemcy nie schwytali ani jednego uwolnionego wi\u0119\u017ania [z: Zdzis\u0142aw Gogola OFM Conv, Dzieje klasztoru Karmelit\u00f3w bosych w Nowym Wi\u015bniczu w latach 1630-2009<\/em>, “Folia Historica Cracoviensia” 2013, t. 19, s. 190-191].<\/p>\n\n\n


\"Postaw

Je\u015bli podobaj\u0105 Ci si\u0119 publikowane tutaj tre\u015bci i chcesz wesprze\u0107 moj\u0105 prac\u0119,
mo\u017cesz postawi\u0107 mi wirtualn\u0105 kaw\u0119.
Mn\u00f3stwo serdeczno\u015bci!<\/i><\/b><\/a><\/center>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Opowie\u015b\u0107 dwudziesta trzecia Po \u015bmierci Jana Karola Chodkiewicza (24 IX 1621), wielkiego hetmana litewskiego, Stanis\u0142aw Lubomirski zosta\u0142 mianowany naczelnym dow\u00f3dc\u0105 armii polsko-litewsko-kozackiej. Sytuacja by\u0142a krytyczna. Pod Chocim zbli\u017ca\u0142a si\u0119 armia turecka licz\u0105ca oko\u0142o dwustu tysi\u0119cy \u017co\u0142nierzy z su\u0142tanem Osmanem na czele. Wojska polskie liczy\u0142y tylko siedemdziesi\u0105t pi\u0119\u0107 tysi\u0119cy. Stanis\u0142aw Lubomirski z\u0142o\u017cy\u0142 w\u00f3wczas \u015blub: je\u015bli odniesie […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":17655,"parent":5668,"menu_order":23,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-19288","page","type-page","status-publish","has-post-thumbnail","czr-hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/19288","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19288"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/19288\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19829,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/19288\/revisions\/19829"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/5668"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/17655"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19288"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}