{"id":12202,"date":"2021-09-05T16:58:00","date_gmt":"2021-09-05T14:58:00","guid":{"rendered":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/?p=12202"},"modified":"2025-11-12T15:26:00","modified_gmt":"2025-11-12T14:26:00","slug":"cmentarz-wojenny-nr-65-w-malastowie-na-stoku-kornuty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/?p=12202","title":{"rendered":"Cmentarz wojenny nr 65 w Ma\u0142astowie na stoku Kornuty"},"content":{"rendered":"\n

Niegdy\u015b na granicy lasu na widoku, teraz ju\u017c ca\u0142kowicie zas\u0142oni\u0119ty drzewami. Trafi\u0107 do niego mo\u017cna id\u0105c za bia\u0142o czarnymi znakami \u201ecmentarnymi\u201d po przej\u015bciu przez prywatne gospodarstwo i jedyn\u0105 k\u0142adk\u0119 na Ma\u0142ast\u00f3wce. Za\u0142o\u017cony na planie krzy\u017ca o zaburzonych proporcjach. Ogrodzony murem kamiennym z wyj\u0105tkiem dw\u00f3ch odcink\u00f3w po bokach strony frontowej, w kt\u00f3rych kamienne s\u0142upy po\u0142\u0105czono metalowymi rurami. Na osi wej\u015bcia wysoki drewniany krzy\u017c pomnikowy. Wewn\u0105trz g\u00f3rnych naro\u017cy masywne wysokie pylony. Nagrobki w trzech rodzajach: \u017celiwne krzy\u017ce z okr\u0105g\u0142\u0105 glori\u0105 na skrzy\u017cowaniu ramion, na kt\u00f3rych mia\u0142y by\u0107 pierwotnie umieszczone okr\u0105g\u0142e tabliczki inskrypcyjne (wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie niestety umieszczono je na betonowym postumencie), krzy\u017ce z dat\u0105 1915 oraz betonowe stele. Projektowa\u0142 Hans Mayr. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Pierwotny stan pola grobowego przysz\u0142ego cmentarza wojennego nr 65, [z:] AN w Krakowie.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W 22 grobach zbiorowych i 5 pojedynczych pochowano 111. \u017co\u0142nierzy armii austriackiej, z kt\u00f3rych 84. znanych jest z nazwiska oraz 15. z armii rosyjskiej, z kt\u00f3rych tylko jeden jest zidentyfikowany. \u0141\u0105cznie 126 poleg\u0142ych, cho\u0107 w spisie poleg\u0142ych Jerzy Drogomir podaje jeszcze jedno nazwisko (Petro Pal?). \u017bo\u0142nierze austriaccy nale\u017celi w wi\u0119kszo\u015bci do: Sch.R. 17 \u2013 17. pp k.k. Landwehry (niem. 17. Landwehrinfanterieregiment Rzeszow<\/em>) z okr\u0119giem uzupe\u0142nie\u0144 w Rzeszowie \u2013 w lipcu 1914 r. 97% stanowili Polacy [na marginesie: pisa\u0142em ju\u017c o tym przy innych cmentarzach, ale warto w tym miejscu powt\u00f3rzy\u0107, i\u017c pu\u0142ki Landwehry wyszczeg\u00f3lniono skr\u00f3tem Sch.R. (niem. Sch\u00fctzen-Regiment<\/em> lub Sch\u00fctzenregiment<\/em>), bowiem na skutek reformy organizacyjnej w armii austro-w\u0119gierskiej z 1917 r. wszystkie pu\u0142ki k.k. Landwehrinfanterieregiment przemianowano na k.k. Sch\u00fctzenregiment (z tym samym numerem) i tak jest r\u00f3wnie\u017c w spisach poleg\u0142ych]; Sch.R. 18 \u2013 18. pp k.k. Landwehry (niem. 18. Landwehrinfanterieregiment Przemysl<\/em>) z okr\u0119giem uzupe\u0142nie\u0144 w Przemy\u015blu i Sanoku, sk\u0142ad narodowo\u015bciowy 47% Rusini, 43% Polacy; Sch.R. 33 \u2013 33. pp k.k. Landwehry (niem. 33. Landwehrinfanterieregiment Stryj<\/em>) z okr\u0119giem uzupe\u0142nie\u0144 Stryj-Sambor, pu\u0142k ten w 73% stanowili Rusini; pojedynczy \u017co\u0142nierze z 34. pp k.k. Landwehry, 10. pp k.k. Landwehry, 18. pp k.u.k. (niem. B\u00f6hmisches Infanterieregiment Nr. 18<\/em>). Rosjanin nale\u017ca\u0142 do 139. Morsza\u0144skiego pu\u0142ku piechoty (ros. \u041c\u043e\u0440\u0448\u0430\u043d\u0441\u043a\u0438\u0439 139-\u0439 \u043f\u0435\u0445\u043e\u0442\u043d\u044b\u0439 \u043f\u043e\u043b\u043a<\/em>). <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
\u017bo\u0142nierze styryjskiej Landwehry w maju 1915 r. w Ma\u0142astowie, fot. z Austriackiego Archiwum Pa\u0144stwowego (AT-OeStA\/KA BS I WK Fronten Galizien, sygn. 13731).<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Grunt pozyskano od rodziny o nazwisku Szkirpan (rus. \u0428\u043a\u044b\u0440\u043fa\u043d\u044a, Szkyrpa\u0144, niem. Skarpan). Grunty pod cmentarze wojenne przekazali Ewa Szkirpan z Ma\u0142astowa i Maria Szkirpan z Przegoniny, o czym mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119 z wykazu darczy\u0144c\u00f3w, zamieszczonego w “Die Westgalizischen Heldengr\u00e4ber aus den Jahren des Weltkrieges 1914-1915” Rudolfa Brocha i Hansa Hauptmanna. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Austro-w\u0119gierskie kolumny taborowe w marszu (po prawej naro\u017cnik chaty Uleana Skarpana) [w Przegoninie w maju 1915 r.], [z:] Sven Hedin, Nach Osten!<\/em>, Leipzig 1916, s. 254, [za:] K[rzysztof] G[ardu\u0142a], Sven Hedin w Ma\u0142astowie, https:\/\/www.austro-wegry.eu\/viewtopic.php?t=1829 [tutaj r\u00f3wnie\u017c szerzej o rodzinie Szkirpan\u00f3w]. <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Jak napisa\u0142 m\u00f3j serdeczny Kolega, Krzysztof Gardu\u0142a: “(…) Z akt Oddzia\u0142u Grob\u00f3w Wojennych wynika, \u017ce na po\u0142o\u017cony na stoku Kornuty (po drugiej stronie Ma\u0142ast\u00f3wki) cmentarz wojenny nr 65 przeniesiono zw\u0142oki czterech \u017co\u0142nierzy pochowanych \u201ebei der Kirche\u201d, natomiast nie ma wzmianek o ekshumacjach na miejscowym cmentarzu. Jednym z tych pochowanych obok cerkwi by\u0142 rosyjski \u017co\u0142nierz Dymitr Truszko, drugim \u2013 nieznany \u017co\u0142nierz austro-w\u0119gierski. We wsp\u00f3lnym grobie \u201ebei der Kirche\u201d spoczywali te\u017c dwaj kolejni \u017co\u0142nierze austro-w\u0119gierscy \u2013 szer. Salomon Struczalin i bezimienny. Nic nie wiadomo o dacie ich \u015bmierci i jednostkach, w kt\u00f3rych s\u0142u\u017cyli. Wskutek remontu przeprowadzonego w roku 2003 nie tylko bez wystarczaj\u0105cego rozeznania, ale i bez poszanowania zabytku, nagrobna tabliczka tych \u017co\u0142nierzy zamiast w lewym g\u00f3rnym rogu dolnego tarasu zosta\u0142a umieszczona na nagrobku po stronie prawej”.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Zachowany plan archiwalny cmentarza wojennego nr 65, [z:] AN w Krakowie.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\n

W l. 2003-04 wykonano remont cmentarza, jednak\u017ce nie odtworzono w\u0142a\u015bciwie p\u00f3l grobowych i wi\u0119kszo\u015b\u0107 tabliczek inskrypcyjnych r\u00f3wnie\u017c nie jest na swoich miejscach. Remont podda\u0142 rok p\u00f3\u017aniej s\u0142usznej krytyce na \u0142amach periodyku “Magury ’05” Miros\u0142aw \u0141opata: “(…) pole grobowe jest jednym z najbardziej nieumiej\u0119tnie zrekonstruowanych w ostatnich latach. Wida\u0107, \u017ce remontuj\u0105cy dysponowali np. spisem poleg\u0142ych, gdy\u017c wszystkie nazwiska s\u0105 zgodne z tym spisem, jednak\u017ce ca\u0142e pole grobowe wykonali w wi\u0119kszo\u015bci niezgodnie z pierwotnym uk\u0142adem i numeracj\u0105 grob\u00f3w. Tak si\u0119 bowiem sk\u0142ada, \u017ce w przypadku tego cmentarza zachowany plan archiwalny pokazuje tylko tzw. numeracj\u0119 pierwotn\u0105 grob\u00f3w i liczb\u0119 pochowanych z danej armii [patrz plan powy\u017cej – DD]. Dlatego, aby prawid\u0142owo przyporz\u0105dkowa\u0107 tabliczk\u0119 do w\u0142a\u015bciwego grobu nale\u017cy dzia\u0142a\u0107 wed\u0142ug okre\u015blonego klucza – najlepiej oczywi\u015bcie by\u0142oby poprosi\u0107 o wykonanie projektu rozmieszczenia nagrobk\u00f3w na tym cmentarzu p. Jerzego Drogomira, niekwestionowanego specjalist\u0119 w zakresie spraw zwi\u0105zanych z personaliami poleg\u0142ych \u017co\u0142nierzy. A jednak nie zrobiono tego, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 tylko list\u0105 poleg\u0142ych i nie pr\u00f3buj\u0105c nawet \u201erozszyfrowa\u0107 planu\u201d, skutkiem czego tylko 3 (!) tabliczki znalaz\u0142y si\u0119 na w\u0142a\u015bciwych grobach. W ten spos\u00f3b wszystkie znane nazwiska pochowanych mo\u017cna znale\u017a\u0107 w obr\u0119bie cmentarza, ale niejednokrotnie w odleg\u0142o\u015bci kilku grob\u00f3w od miejsca rzeczywistego poch\u00f3wku. Prawid\u0142owe rozmieszczenie tablic oraz nieprawid\u0142owe, wykonane podczas remontu, pokazuje rys. 3 [poni\u017cej – DD]. Cyfra oznaczona \u201e*<\/strong>\u201d na prostok\u0105tnym polu (oznaczaj\u0105cym osobny gr\u00f3b) usytuowana u g\u00f3ry lub z lewej strony wskazuje prawid\u0142owy numer grobu ze spisu, a wi\u0119c \u017co\u0142nierzy rzeczywi\u015bcie spoczywaj\u0105cych w danym miejscu. Cyfra bez znaku, umieszczona na rysunku u do\u0142u lub z prawej strony, oznacza numer grobu w spisie po remoncie, wed\u0142ug kt\u00f3rego zamontowano nowe tablice. Rysunek ilustruje pewne prawid\u0142owo\u015bci. Groby poprawnie przyporz\u0105dkowane do numer\u00f3w grob\u00f3w ze spisu wykazuj\u0105 regularno\u015b\u0107 numeracji \u2014 od lewej do prawej w ka\u017cdym rz\u0119dzie, natomiast numery grob\u00f3w przyporz\u0105dkowane do nowych tabliczek nie wykazuj\u0105 \u017cadnej ci\u0105g\u0142o\u015bci ani uporz\u0105dkowania. Zwiedzaj\u0105c cmentarz z oryginalnym planem pola grobowego w r\u0119ku, z \u0142atwo\u015bci\u0105 zauwa\u017ca si\u0119 brak wyr\u00f3\u017cnienia nagrobkami dw\u00f3ch grob\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w naro\u017cnikach na skraju trzeciego (licz\u0105c od do\u0142u) rz\u0119du. Grob\u00f3w tych nie odrestaurowano, poniewa\u017c w czasie ca\u0142ego remontu sk\u0142adowano na nich materia\u0142 s\u0142u\u017c\u0105cy do remontu bocznych pylon\u00f3w, kt\u00f3re remontowano na samym ko\u0144cu. Poniewa\u017c wcze\u015bniej ustawiono wszystkie nagrobki, to gdy dosz\u0142o do rozmieszczenia tablic na nich, przypasowano je na og\u00f3\u0142 przypadkowo. Nie wykonano te\u017c \u017cadnego znaku mogilnego w formie przewidzianej dla Rosjan, a w konsekwencji przymocowano tabliczk\u0119 informuj\u0105c\u0105 o ich liczbie do postumentu z krzy\u017cem typu \u201eaustriackiego\u201d. Ca\u0142o\u015b\u0107 sprawia niezwykle przykre wra\u017cenie – kompletnego braku szacunku dla pochowanych, tw\u00f3rc\u00f3w cmentarzy i zasad remontowania obiekt\u00f3w zabytkowych” (s. 50-52).<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a>
Szkic pola grobowego cmentarza nr 65 w Ma\u0142astowie (rys. M. \u0141opata), [z:] M. \u0141opata, Remonty cmentarzy \u017co\u0142nierskich w Beskidzie Niskim, “Magury ’05”, s. 52.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n\nngg_shortcode_0_placeholder\n\n\n
\"Postaw

Je\u015bli podobaj\u0105 Ci si\u0119 publikowane tutaj tre\u015bci i chcesz wesprze\u0107 moj\u0105 prac\u0119,
mo\u017cesz postawi\u0107 mi wirtualn\u0105 kaw\u0119.
Mn\u00f3stwo serdeczno\u015bci!<\/i><\/b><\/a>

<\/center>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niegdy\u015b na granicy lasu na widoku, teraz ju\u017c ca\u0142kowicie zas\u0142oni\u0119ty drzewami. Trafi\u0107 do niego mo\u017cna id\u0105c za bia\u0142o czarnymi znakami \u201ecmentarnymi\u201d po przej\u015bciu przez prywatne gospodarstwo i jedyn\u0105 k\u0142adk\u0119 na Ma\u0142ast\u00f3wce. Za\u0142o\u017cony na planie krzy\u017ca o zaburzonych proporcjach. Ogrodzony murem kamiennym z wyj\u0105tkiem dw\u00f3ch odcink\u00f3w po bokach strony frontowej, w kt\u00f3rych kamienne s\u0142upy po\u0142\u0105czono metalowymi […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":12204,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[180],"tags":[76,152],"class_list":{"0":"post-12202","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-sepulcrum","8":"tag-beskid-niski","9":"tag-cmentarze-wojenne","10":"czr-hentry"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12202","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=12202"}],"version-history":[{"count":21,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12202\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19711,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/12202\/revisions\/19711"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/12204"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=12202"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=12202"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=12202"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}