{"id":14512,"date":"2022-07-11T11:06:49","date_gmt":"2022-07-11T09:06:49","guid":{"rendered":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/?p=14512"},"modified":"2025-11-12T15:20:23","modified_gmt":"2025-11-12T14:20:23","slug":"fort-wedrowiec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/?p=14512","title":{"rendered":"Fort “W\u0119drowiec”"},"content":{"rendered":"\n

W\u0119gierska G\u00f3rka by\u0142a wa\u017cnym miejscem oporu podczas polskiej kampanii obronnej 1939 r. Wyb\u00f3r miejsca dla lokalizacji rygla obronnego w W\u0119gierskiej G\u00f3rce by\u0142 podyktowany dogodnymi warunkami terenowymi. Uznano, i\u017c wybudowanie go w tym miejscu najlepiej zablokuje t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 po\u0142udniowej granicy Polski. Budowa fort\u00f3w obronnych mia\u0142a uniemo\u017cliwi\u0107 przedostanie si\u0119 wojsk niemieckich i s\u0142owackich formacji pomocniczych od Prze\u0142\u0119czy Jab\u0142onkowskiej i linii Czadca-Zwardo\u0144. By\u0142y to jedyne ci\u0105gi komunikacyjno-drogowe, kt\u00f3rymi si\u0142y nieprzyjaciela \u0142atwo mog\u0142y przedosta\u0107 si\u0119 do doliny So\u0142y i dalej na wsch\u00f3d, w g\u0142\u0105b kraju. Decyzja o budowie fort\u00f3w zapad\u0142a dopiero 24 VI 1939 r. Pierwsze prace przygotowawcze, typu wykopy ziemne, wykona\u0142y jednostki in\u017cynieryjne. Ju\u017c w marcu tr. skierowano do W\u0119gierskiej G\u00f3rki jednostki Korpusu Ochrony Pogranicza, a nast\u0119pnie do prac powo\u0142ano Junackie Hufce Pracy. Z zaplanowanych tutaj szesnastu schron\u00f3w bojowych, do wybuchu wojny zd\u0105\u017cono wybudowa\u0107 jedynie pi\u0119\u0107. Wszystkie nosi\u0142y nazw\u0119 na liter\u0119 W: “Walig\u00f3ra”, “W\u0105w\u00f3z”, W\u0119drowiec”, “W\u0142\u00f3cz\u0119ga” i “Wyrwid\u0105b”. Bronione by\u0142y przez 151. kompani\u0119 forteczn\u0105 \u201eW\u0119gierska G\u00f3rka\u201d \u2013 pododdzia\u0142 Wojska Polskiego, sformowany 28 VIII 1939 r., dowodzony przez kpt. Tadeusza Semika. 151. kompania forteczna wesz\u0142a w sk\u0142ad 1. Brygady G\u00f3rskiej p\u0142k. dypl. Janusza Ga\u0142adyka. \u201eWalig\u00f3ra\u201d \u2013 dow\u00f3dc\u0105 schronu by\u0142 por. Leopold Galocz. Tradytor artyleryjski, czyli schron o uzbrojeniu artyleryjskim s\u0142u\u017c\u0105cy do ostrzeliwania podej\u015b\u0107 pod punkt oporu. Na wyposa\u017ceniu mia\u0142 dwa dzia\u0142a kal. 75 mm. Za\u0142oga p\u00f3\u017anym wieczorem 2 IX wycofa\u0142a si\u0119 wraz z \u017co\u0142nierzami batalionu KOP \u201eBerezwecz\u201d do Oczkowa. \u201eW\u0105w\u00f3z\u201d \u2013 dow\u00f3dc\u0105 schronu by\u0142 ppor. rez. Czes\u0142aw Chludzi\u0144ski. Szturmowany by\u0142 przez wojska niemieckie kilkakrotnie. 3 IX pod os\u0142on\u0105 nocy za\u0142oga opu\u015bci\u0142a “W\u0105w\u00f3z”. Jego uzbrojenie stanowi\u0142o dzia\u0142ko kal. 37 mm na podstawie fortecznej oraz ci\u0119\u017ckie karabiny maszynowe. \u201eW\u0119drowiec\u201d \u2013 obron\u0105 schronu dowodzi\u0142 kpt. Semik. Jest to ci\u0119\u017cki schron piechoty, pe\u0142ni\u0105cy funkcje punktu dowodzenia oraz schronienia dla dru\u017cyny piechoty. Obecnie w obiekcie mie\u015bci si\u0119 muzeum. Jest ono czynne w okresie wakacyjnym od godziny 10. \u201eW\u0142\u00f3cz\u0119ga\u201d \u2013 dow\u00f3dc\u0105 schronu by\u0142 ppor. Marian Ma\u0142kowski. Uzbrojenie schronu stanowi\u0142o dzia\u0142ko kal. 37 mm oraz ckm i rkm. Obecnie wybudowany jest na nim dom. \u201eWyrwid\u0105b\u201d \u2013 nie bra\u0142 udzia\u0142u w walce, poniewa\u017c w chwili wybuchu wojny nie by\u0142 jeszcze gotowy, uzbrojony i wyposa\u017cony. Wojn\u0119 przetrwa\u0142 w idealnym stanie. Po wojnie, Wojsko Polskie testowa\u0142o na nim materia\u0142y wybuchowe, wi\u0119c jest najbardziej zniszczonym schronem.<\/p>\n\n\n\nngg_shortcode_0_placeholder\n\n\n\n

Doliny So\u0142y i drogi z Czadcy przez Zwardo\u0144 do \u017bywca broni\u0142 I batalion \u201eBerezwecz\u201d 2. pu\u0142ku piechoty KOP, dowodzony przez mjr. Kazimierza Czarkowskiego. Strzelcy wspierani byli przez batalion Obrony Narodowej \u201e\u017bywiec\u201d, dowodzony przez kpt. Juliana Szczerbaniewicza i niewielkie si\u0142y artyleryjskie z 151. bag i 55. plutonu artylerii pozycyjnej oraz III\/65. pal. Zaplecze stanowi\u0142y w\u0142a\u015bnie schrony bojowe w W\u0119gierskiej G\u00f3rce obsadzone przez 151. kompani\u0119 forteczn\u0105 \u201eW\u0119gierska G\u00f3rka\u201d kpt. Tadeusza Semika. W Mil\u00f3wce zosta\u0142a utworzona 2. kompania strzelecka ON \u201eMil\u00f3wka\u201d pod dow\u00f3dztwem por. Stanis\u0142awa Niemczyka. W Rajczy za\u015b – 3. kompania strzelecka ON \u201eRajcza\u201d pod dow\u00f3dztwem por. Sieli\u0144skiego. Po jednym plutonie z Mil\u00f3wki i Rajczy skierowano do Zwardonia. Tu dow\u00f3dca tego odcinka kpt. Zygmunt Wajdowicz wyznaczy\u0142 im stanowiska obok stacji kolejowej frontem do granicy. Za swoich s\u0105siad\u00f3w mieli kompani\u0119 z I bat. KOP \u201eBerezwecz\u201d oraz \u017co\u0142nierzy Stra\u017cy Granicznej, kt\u00f3rzy wraz z gajowymi patrolowali granic\u0119. Przej\u015bcia z Orawy do Jele\u015bni broni\u0142 r\u00f3wnie\u017c 2. pp KOP, a schrony bojowe obsadzi\u0142a 152. kompania forteczna \u201eJele\u015bnia\u201d, dowodzona przez por. Bronis\u0142awa Lepczaka. Rygiel obronny w Krzy\u017cowej i Przyborowie nie by\u0142 przez Niemc\u00f3w atakowany. Dzia\u0142aj\u0105ca na tym kierunku 3. Dywizja G\u00f3rska gen. Eduarda Dietla obesz\u0142a rygiel przez wschodni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 doliny Koszarawy. W tym rejonie, na drodze z P\u00f3\u0142g\u00f3ry na S\u0142owacji do Korbielowa, w dolinie potoku Glinne, 1 IX pluton 4\/2. pp KOP, odpar\u0142 podjazd motocyklist\u00f3w z 2. Dywizji Pancernej gen. mjr. Rudolfa Veiela. Natomiast r\u00f3wnie\u017c z terytorium S\u0142owacji, przez Prze\u0142\u0119cz Zwardo\u0144sk\u0105, 1 IX o \u015bwicie wkroczy\u0142y w dolin\u0119 So\u0142y oddzia\u0142y bawarskiej 7. Dywizji Piechoty, pod dow\u00f3dztwem gen. mjr. Eugena Otta, licz\u0105cej ponad 17,5 tys. \u017co\u0142nierzy, kt\u00f3re szybkim uderzeniem mia\u0142y przej\u015b\u0107 przez W\u0119giersk\u0105 G\u00f3rk\u0119 na \u017bywiec i skierowa\u0107 si\u0119 na skrzyd\u0142o polskiej obrony pod Bielskiem. Zwardo\u0144 zosta\u0142 osaczony z dw\u00f3ch stron od Prze\u0142\u0119czy Zwardo\u0144skiej i od Koniakowa. Przewodnikiem przedniej stra\u017cy tej dywizji by\u0142 Alojzy Wagner, kierownik schroniska \u201eBeskidenverein\u201d na Hali Lipowskiej. Pierwszych polskich je\u0144c\u00f3w uj\u0119tych w rejonie Zwardonia transportowali na ty\u0142y cz\u0142onkowie s\u0142owackiej organizacji paramilitarnej z oddzia\u0142\u00f3w “Transportowej Gwardii Hlinki” (s\u0142. Hlinkova dopravn\u00e1 garda<\/em>) w charakterystycznych uniformach i opaskach z podw\u00f3jnym krzy\u017cem. 2 i 3 IX Gustaw Pustelnik, w\u0142a\u015bciciel schroniska na Hali Rysiance, przeprowadzi\u0142 przez granic\u0119 dwie jednostki niemieckiej 3. Dywizji G\u00f3rskiej wsp\u00f3lnie z tankietkami, kt\u00f3re przez p\u0142aje Romanki dotar\u0142y nad Bystr\u0105, Wieprz i do Sporysza. Bitwa o prze\u0142amanie umocnie\u0144 rygla obronnego w W\u0119gierskiej G\u00f3rce zosta\u0142a stoczona w dn. 2-3 IX 1939 r. Po wycofaniu batalionu “Berezwecz” w nocy z 2 na 3 IX tylko trzy schrony powstrzymywa\u0142y niemieck\u0105 dywizj\u0119. Za\u0142oga ostatniego schronu “W\u0119drowiec”, a\u017c do uszkodzenia dzia\u0142ka 37 mm, skutecznie powstrzymywa\u0142a pr\u00f3by przedarcia si\u0119 pojazd\u00f3w pancernych, osi\u0105gaj\u0105c wg kpt. Semika kilka trafie\u0144. Rankiem 3 IX kpt. Semik zabroni\u0142 prowadzenia ognia ze stropu schronu i korzysta\u0142 jedynie z ckm i dzia\u0142ka 37 mm zamocowanych w ambrazurach (patrz galeria powy\u017cej). Rozkazu tego nie wykona\u0142 jego zast\u0119pca i zarazem dow\u00f3dca schronu, sier\u017c. Stanis\u0142aw Raczy\u0144ski i zgin\u0105\u0142 przeszyty ogniem ckm. Kiedy trafione zosta\u0142o dzia\u0142ko przeciwpancerne ostrogu, rany odnios\u0142o dw\u00f3ch \u017co\u0142nierzy (w tym kpt. Semik), a jeden zgin\u0105\u0142. Od tego momentu los za\u0142ogi zosta\u0142 przypiecz\u0119towany. W mi\u0119dzyczasie zamilk\u0142 \u201eW\u0142\u00f3cz\u0119ga\u201d, kt\u00f3ry do tej pory flankowa\u0142 doj\u015bcie do \u201eW\u0119drowca\u201d. O godz. 17., po trzech dniach walk, po wyczerpaniu amunicji dow\u00f3dca, kpt. Semik, podda\u0142 schron. Obro\u0144cy po opuszczeniu schronu zostali pobici przez rozw\u015bcieczonych \u017co\u0142nierzy niemieckich. Zgin\u0105\u0142 te\u017c wtedy, stawiaj\u0105cy op\u00f3r, strz. Jan Kulpa (?). Dopiero interwencja dow\u00f3dcy, mjr. Kuhnke (?), zapobieg\u0142a dalszemu rozlewowi krwi. Og\u00f3\u0142em straty polskie to 13. zabitych i ok. 20. rannych, straty niemieckie by\u0142y znacznie wi\u0119ksze. Obrona rygla da\u0142a czas na wycofanie si\u0119 Armii “Krak\u00f3w” i by\u0142a bez w\u0105tpienia jednym z wa\u017cniejszych epizod\u00f3w granicznej kampanii obronnej 1939 r.<\/p>\n\n\n\n

Z relacji kpt. Tadeusza Semika: Nieprzyjaciel po nieuda\u0142ych kilku szturmach w ci\u0105gu nocy, zmieni\u0142 taktyk\u0119 walki ze schronami. Stwierdziwszy dok\u0105d si\u0119gaj\u0105 w terenie wachlarze naszej broni maszynowej z ogni bocznych C.K.M., po martwych polach wychodzi\u0142 patrolami na wierzch fortu i wrzuca\u0142 do \u015brodkowego otworu wi\u0105zki granat\u00f3w r\u0119cznych, to zn\u00f3w \u0142adunki materia\u0142\u00f3w wybuchowych \/trotylu\/. Straszliwe detonacje po tych wybuchach wstrz\u0105sa\u0142y schronem og\u0142uszaj\u0105c nas i deprymuj\u0105c psychik\u0119 obro\u0144c\u00f3w. Wyszli\u015bmy z tych huk\u00f3w z uszkodzonym s\u0142uchem na zawsze. To by\u0142 jeden spos\u00f3b walki z nami. Drugi spos\u00f3b polega\u0142 na bezpo\u015brednim ogniu z dzia\u0142ek ppanc z odleg\u0142o\u015bci 200-300 m do okien i drzwi pancernych fortu. Ogniem punktowym tych\u017ce dzia\u0142ek nieprzyjaciel strzela\u0142 tak d\u0142ugo, a\u017c uszkadza\u0142 pancern\u0105 p\u0142yt\u0119 okienn\u0105, wzgl\u0119dnie wylot lufy C.K.M., czy te\u017c armatki ppanc rani\u0105c przy tym \u017co\u0142nierzy na stanowiskach tej broni. Tak na zmian\u0119, to podchodzono na wierzch fortu z granatami lub materia\u0142em wybuchowym, by je wrzuca\u0107 do otworu \u015brodkowego, to zn\u00f3w strzelano z dzia\u0142ek ppanc. Wzywano nas przy tym do poddania si\u0119 gro\u017c\u0105c, \u017ce wysadz\u0105 fort przez otw\u00f3r materia\u0142em wybuchowym, wzgl\u0119dnie spal\u0105 nas miotaczami p\u0142omieni. Po upadku fortu \u201eW\u0142\u00f3cz\u0119ga” nieprzyjaciel zdwoi\u0142 energi\u0119, by zmusi\u0107 nas do poddania si\u0119. Zabroni\u0142em odzywania si\u0119 komukolwiek na te wezwania. Deprymowa\u0142 nas brak reakcji ogniowej ze schronu \u201eW\u0105w\u00f3z\u201d, kt\u00f3rego za\u0142oga w\/g relacji podanej przez kilku szeregowych tego fortu w r. 1964-1967 nie mog\u0142a strzela\u0107 na skutek uszkodzenia wylot\u00f3w broni bocznej maszynowej i armatki ppanc. Dzielniejsi po\u015br\u00f3d za\u0142ogi schronu jak kaprale Ku\u0142aga i Kami\u0144ski, czy starsi strzelcy Michalski i Bykowski oraz strzelec Kapron trwali na stanowiskach, reszta oraz ranni siedzieli w wewn\u0119trznej a wi\u0119c bezpiecznej komorze fortu. Ja kierowa\u0142em ogniem C.K.M. wzgl. dzia\u0142ka, a od czasu do czasu sam strzela\u0142em z tej broni w kierunku szosy , gdzie mieli\u015bmy kilka trafie\u0144 pojazd\u00f3w mechanicznych nieprzyjaciela. Naprz\u00f3d nieprzyjaciel unieszkodliwi\u0142 ogniem swych dzia\u0142ek ppanc. stanowisko naszego C.K.M. wychodz\u0105ce na wsch\u00f3d. Zaryglowa\u0142em w\u00f3wczas t\u0119 komor\u0119 od wewn\u0105trz drzwiami pancernymi. Oko\u0142o godziny 14-tej t\u0105 sam\u0105 metod\u0105 uszkodzono okno i wylot lufy C.K.M. skierowany na zach\u00f3d. Zaryglowa\u0142em wi\u0119c i to stanowisko. Oko\u0142o godziny 16-tej uszkodzono wylot lufy armatki ppanc. W tym w\u0142a\u015bnie momencie strzela\u0142em z armatki na szos\u0119. Od\u0142amki \u017celazne i betonowe zabi\u0142y na stanowisku strzelca Michalskiego, a mnie rani\u0142y i kontuzjowa\u0142y, \u017co\u0142nierze zaryglowali wi\u0119c i to ostatnie stanowisko. Po oprzytomnieniu zrozumia\u0142em, \u017ce obrona si\u0119 ko\u0144czy i \u017ce b\u0119dzie trzeba fort podda\u0107, by ocali\u0107 reszt\u0119 \u017cyj\u0105cej za\u0142ogi. Tymczasem nieprzyjaciel rozpocz\u0105\u0142 intensywny ogie\u0144 od ty\u0142u schronu do drzwi wej\u015bciowych przebijaj\u0105c je i uszkadzaj\u0105c. Fort podda\u0142 si\u0119. \u017bo\u0142nierze zacz\u0119li wychodzi\u0107 ze schronu. Mnie wynie\u015bli ze schronu moi \u017co\u0142nierze. Niemcy rzucili si\u0119 na nas jak wilki. Jaki\u015b Niemiec zastrzeli\u0142 ju\u017c po poddaniu si\u0119 za\u0142ogi bezbronnego strzelca Tla\u0142k\u0119. Mnie przed pobiciem a mo\u017ce i zamordowaniem przez rozw\u015bcieczonego feldfebla obroni\u0142 major niemiecki<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Korzysta\u0142em m.in. z: P. Sadowski, K. Pi\u0119ciak, Wielka Ksi\u0119ga Piechoty Polskiej 1918-1939. Brygady G\u00f3rskie Strzelc\u00f3w cz.1<\/em>, t. 52, Warszawa 2020.<\/p>\n\n\n

\"Postaw

Je\u015bli podobaj\u0105 Ci si\u0119 publikowane tutaj tre\u015bci i chcesz wesprze\u0107 moj\u0105 prac\u0119,
mo\u017cesz postawi\u0107 mi wirtualn\u0105 kaw\u0119.
Mn\u00f3stwo serdeczno\u015bci!<\/i><\/b><\/a>

<\/center>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W\u0119gierska G\u00f3rka by\u0142a wa\u017cnym miejscem oporu podczas polskiej kampanii obronnej 1939 r. Wyb\u00f3r miejsca dla lokalizacji rygla obronnego w W\u0119gierskiej G\u00f3rce by\u0142 podyktowany dogodnymi warunkami terenowymi. Uznano, i\u017c wybudowanie go w tym miejscu najlepiej zablokuje t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 po\u0142udniowej granicy Polski. Budowa fort\u00f3w obronnych mia\u0142a uniemo\u017cliwi\u0107 przedostanie si\u0119 wojsk niemieckich i s\u0142owackich formacji pomocniczych od Prze\u0142\u0119czy […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":14513,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[219],"tags":[250,251],"class_list":{"0":"post-14512","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-dawnosc","8":"tag-beskid-zywiecki","9":"tag-wegierska-gorka","10":"czr-hentry"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14512","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=14512"}],"version-history":[{"count":62,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14512\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19694,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/14512\/revisions\/19694"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/14513"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=14512"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=14512"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=14512"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}