{"id":18345,"date":"2024-05-27T19:43:55","date_gmt":"2024-05-27T17:43:55","guid":{"rendered":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/?p=18345"},"modified":"2025-11-12T15:13:30","modified_gmt":"2025-11-12T14:13:30","slug":"stanislawow-w-okresie-miedzywojennym","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/?p=18345","title":{"rendered":"Stanis\u0142aw\u00f3w w okresie mi\u0119dzywojennym"},"content":{"rendered":"\n

\u017banna Komar, Stanis\u0142aw\u00f3w 20\/XX \u2013 miasto i architektura (1918-1939)<\/em><\/strong>, Wojnowice 2023, ss. 206, liczne ilustracje archiwalne oraz kilka barwnych zdj\u0119\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych.<\/h4>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure><\/div>\n\n\n\n

Jest to rozszerzona wersja doktoratu, obronionego pn. Architektura Stanis\u0142awowa w okresie mi\u0119dzywojennym (lata dwudzieste i trzydzieste XX wieku)<\/em> na Wydziale Humanistycznym Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Paw\u0142a II w 2004 r., pod opiek\u0105 promotorsk\u0105 prof. dr. hab. Lechos\u0142awa Lame\u0144skiego, recenzentami za\u015b byli: prof. dr hab. Andrzej K. Olszewski (em. prof. KUL) i prof. dr hab. Jacek Purchla (Mi\u0119dzynarodowe Centrum Kultury w Krakowie i UJ). Pierwotnie by\u0142a to jedynie architektoniczno-urbanistyczna dzia\u0142alno\u015b\u0107 rady miejskiej w Stanis\u0142awowie. Obecne uj\u0119cie tematu jest form\u0105 krytyki i polemik\u0105 z zastosowan\u0105 w rozprawie doktorskiej metodyk\u0105 badawcz\u0105. Jak napisa\u0142a sama Autorka: \u201ehistoria mi\u0119dzywojnia by\u0142a kr\u00f3tka, te\u017c architektonicznie intensywna, lecz du\u017co bardziej problematyczna, a sko\u0144czy\u0142a si\u0119 katastrof\u0105\u201d [s. 9]. I dalej: \u201eHistoria \u00f3wczesnego miasta, architektury i jej tw\u00f3rc\u00f3w odzwierciedla fenomen bardziej z\u0142o\u017cony, kt\u00f3rego rozumienie tkwi w osobliwo\u015bci ca\u0142ego terytorium Galicji Wschodniej. (\u2026) Jest polskie miasto Stanis\u0142aw\u00f3w, centrum wojew\u00f3dzkie na po\u0142udniowo-wschodnim kra\u0144cu odrodzonej Rzeczypospolitej. Jest tak\u017ce ukrai\u0144ski Stanis\u0142awiw, by\u0142a stolica Zachodnioukrai\u0144skiej Republiki Ludowej. Jest wreszcie Stanis\u0142aw\u00f3w [jid. Stanislew<\/em> \u2013 przyp. DD] czterdziestu synagog, siedziba chasyd\u00f3w i ortodoks\u00f3w, o\u015brodek haskali i syjonizmu\u201d [s. 10]. Ten niejaki stanis\u0142awowski kosmopolityzm, kt\u00f3ry sw\u00f3j pocz\u0105tek mia\u0142 ju\u017c w momencie za\u0142o\u017cenia tego miasta w XVII w. przez kasztelana krakowskiego i hetmana polnego koronnego Andrzeja Potockiego, rozumiany jako swoiste \u201eubogacenie kulturowe\u201d (i nie chodzi tu o wsp\u00f3\u0142czesne, zdeprecjonowane przez polityk\u00f3w pojmowanie tego sformu\u0142owania), jak najbardziej nam odpowiada r\u00f3wnie\u017c w obecnych trudnych czasach. Obiektywizm Autorki w niniejszej pr\u00f3bie przedstawienia owej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, li tylko w zakresie architektonicznym, godny jest zatem pochwa\u0142y. Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na ostatni rozdzia\u0142, zatytu\u0142owany Stolica Pokucia<\/em>, w kt\u00f3rym \u2013 jak napisa\u0142a sama Autorka \u2013 \u201ezobaczymy Stanis\u0142aw\u00f3w uwolniony od etnocentryzmu: turystyczny, otwarty, buduj\u0105cy sw\u00f3j wizerunek bramy g\u00f3r, bazy wypadowej do Karpat, rekreacyjnego centrum regionu i stolicy Pokucia\u201d [s. 12]. Niestety niewiele \u2013 lub zgo\u0142a nic zupe\u0142nie \u2013 znajdziemy w nim na temat bardzo konkretnej dzia\u0142alno\u015bci projektowej i budowlanej przy wznoszeniu w owym okresie nader licznych schronisk turystycznych w tej cz\u0119\u015bci Karpat. I to wznoszonych nie tylko przez polskie organizacje turystyczne, ale r\u00f3wnie\u017c przez ukrai\u0144skie czy \u017cydowskie. Odsy\u0142am tu \u2013 mo\u017ce ma\u0142o skromnie \u2013 do materia\u0142\u00f3w opublikowanych w pierwszym tomie naszego Rocznika Ludzi Karpat \u201eRes Carpathica\u201d, za rok 2021, pt. Sprawa schroniska na Zaro\u015blaku pod Howerl\u0105 oraz stan turystyki na posiedzeniach Wojew\u00f3dzkiej Komisji Turystycznej w Stanis\u0142awowie w roku 1925<\/em> [s. 81-91] czy w drugim ju\u017c wydaniu przewodnika Gorgany<\/em> z 2016 r., w materiale pt. Schroniska, kt\u00f3rych nie ma<\/em> [s. 92-100], gdzie znajdziemy m.in. opisy schroniska Ukrai\u0144skiego Towarzystwa Krajoznawczo-Turystycznego \u201eP\u0142aj\u201d na po\u0142oninie P\u0142y\u015bce czy schronisk czechos\u0142owackich po drugiej stronie g\u0142\u00f3wnego grzbietu Karpat oraz ich archiwalne zdj\u0119cia. C\u00f3\u017c, nale\u017cy w tym miejscu zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na fakt, i\u017c Autorka niezbyt sprawnie porusza si\u0119 w tematyce zwi\u0105zanej z geografi\u0105 i histori\u0105 turystyki na tym obszarze. Wypada zatem sprostowa\u0107 b\u0142\u0119dne umiejscowienie obserwatorium meteorologiczno-astronomicznego im. marsza\u0142ka J\u00f3zefa Pi\u0142sudskiego na g\u00f3rze Pop Iwan w Czarnohorze, \u201ekt\u00f3rego [bry\u0142a] stan\u0119\u0142a bezpo\u015brednio na granicy Polski z Rumuni\u0105\u201d [s. 101]. Wszak do granicy z Rumuni\u0105, a w\u0142a\u015bciwie tr\u00f3jstyku polsko-rumu\u0144sko-czechos\u0142owackiego na Stohu, by\u0142 st\u0105d jeszcze spory kawa\u0142ek. No i cytat, w kt\u00f3rym Autorka nie odr\u00f3\u017cnia oddzia\u0142\u00f3w Polskiego Towarzystwa Tatrza\u0144skiego od ich mniejszych jednostek organizacyjnych, zwanych oficjalnie ko\u0142ami, a do tego wszystkie \u2013 mimo ich znacznie wcze\u015bniejszej proweniencji (zob. np. D. Dyl\u0105g, Klub Jaremcza\u0144ski, \u201eSzarotka\u201d i trzykrotny Hules<\/em>, \u201eGazeta G\u00f3rska\u201d 2023, nr 3, s. 72-79) \u2013 \u201ezak\u0142ada\u201d w okresie mi\u0119dzywojennym: \u201eZa\u0142o\u017cono liczne oddzia\u0142y Polskiego Towarzystwa Tatrza\u0144skiego: w Stanis\u0142awowie, Ko\u0142omyi, Jaremczu, Delatynie itd., popularyzuj\u0105ce i wspomagaj\u0105ce turystyk\u0119 w tym regionie\u201d [s. 171]. I jeszcze \u2013 mimo jak najbardziej poprawnego powo\u0142ania si\u0119 na bardzo konkretne, cho\u0107 zupe\u0142nie przypadkowe \u017ar\u00f3d\u0142o \u2013 przypis na dole strony: \u201eDzia\u0142ania sprzyjaj\u0105ce rozpowszechnianiu i popularyzacji turystyki Karpat Wschodnich, a tak\u017ce pewne inicjatywy budowlane podejmowa\u0142y oddzia\u0142y Polskiego Towarzystwa Tatrza\u0144skiego w Stanis\u0142awowie, Ko\u0142omyi, Jaremczu. Zob. Sprawozdanie oddzia\u0142\u00f3w<\/em>, \u00abPrzegl\u0105d Turystyczny [PTT]\u00bb 1925, nr 2, s. 24-25; \u00abPrzegl\u0105d Turystyczny [PTT]\u00bb 1928, nr 2, s. 32\u201d. Zn\u00f3w nieskromnie powo\u0142ajmy si\u0119 na tekst z drugiego tomu Rocznika Ludzi Karpat \u201eRes Carpathica\u201d, za rok 2022, pt. Oddzia\u0142 Stanis\u0142awowski Towarzystwa Tatrza\u0144skiego w pierwszych trzech latach swojej dzia\u0142alno\u015bci (1876-1879)<\/em> [s. 83-102]. A co do samych oddzia\u0142\u00f3w, to w Jaremczu i Delatynie mie\u015bci\u0142y si\u0119 jedynie ko\u0142a stanis\u0142awowskiego oddzia\u0142u PTT, \u017ce o dzia\u0142alno\u015bci pozosta\u0142ych k\u00f3\u0142 m.in. na niwie budowy turystycznych schron\u00f3w i schronisk \u2013 wg stanu na 28 IV 1938 r. by\u0142o dok\u0142adnie siedem k\u00f3\u0142 (w Bitkowie, Delatynie, Jaremczu, Ka\u0142uszu, Mikuliczynie, Nadw\u00f3rnej i Worochcie) oraz dziewi\u0119\u0107 sekcji (w tym dwie narciarskie, dwie \u2013 mi\u0142o\u015bnik\u00f3w fotografii, filatelist\u00f3w, ochrony g\u00f3r, wycieczkowa czy Sekcja Przewodnik\u00f3w PTT po Karpatach Wschodnich i Czarnohorskie Ochotnicze Pogotowie Ratunkowe PTT w Worochcie) \u2013 nie wspomn\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Dariusz Dyl\u0105g<\/em><\/p>\n\n\n

\"Postaw

Je\u015bli podobaj\u0105 Ci si\u0119 publikowane tutaj tre\u015bci i chcesz wesprze\u0107 moj\u0105 prac\u0119,
mo\u017cesz postawi\u0107 mi wirtualn\u0105 kaw\u0119.
Mn\u00f3stwo serdeczno\u015bci!<\/i><\/b><\/a>

<\/center>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u017banna Komar, Stanis\u0142aw\u00f3w 20\/XX \u2013 miasto i architektura (1918-1939), Wojnowice 2023, ss. 206, liczne ilustracje archiwalne oraz kilka barwnych zdj\u0119\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych. Jest to rozszerzona wersja doktoratu, obronionego pn. Architektura Stanis\u0142awowa w okresie mi\u0119dzywojennym (lata dwudzieste i trzydzieste XX wieku) na Wydziale Humanistycznym Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego Jana Paw\u0142a II w 2004 r., pod opiek\u0105 promotorsk\u0105 prof. […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":18346,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[219,33],"tags":[286],"class_list":["post-18345","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","category-dawnosc","category-rec","tag-stanislawow","czr-hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18345","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=18345"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18345\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19672,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/18345\/revisions\/19672"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/18346"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=18345"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=18345"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=18345"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}