{"id":19727,"date":"2025-11-14T16:01:43","date_gmt":"2025-11-14T15:01:43","guid":{"rendered":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/?p=19727"},"modified":"2025-11-14T18:17:21","modified_gmt":"2025-11-14T17:17:21","slug":"czy-na-gruszczynie-bylo-grodzisko","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/?p=19727","title":{"rendered":"Czy na Gruszczynie by\u0142o grodzisko?"},"content":{"rendered":"\n<p>Jak swego czasu poda\u0142 w swej \u201emy\u015blenickiej gaw\u0119dzie historycznej\u201d Marian Boryczko, Gruszczyn to najbardziej tajemnicze, niezbadane i legendarne miejsce: \u201eGdzie\u015b tu, na jego zboczach, mo\u017ce w stron\u0119 Nowej Str\u00f3\u017cy, mo\u017ce zamczyska, a mo\u017ce na obie strony, znajdowa\u0142a si\u0119 najstarsza osada my\u015blenicka, militarna \u00abstara stroza\u00bb (stra\u017cnica), pono\u0107 jeszcze z czas\u00f3w poga\u0144skich: pa\u0144stwa Wi\u015blan (IX-X w.). Ten pierwszy od p\u00f3\u0142nocy czubek pasma Che\u0142mu by\u0142 podobno od zamierzch\u0142ych czas\u00f3w miejscem \u00abjakiego\u015b ognia\u00bb. Mo\u017ce \u015bwi\u0119tego wiecznego ognia poga\u0144skiego? Lecz dotyczy\u0142o to chyba innego, bardziej militarnego u\u017cytkowania ognia. Mianowicie, znanego od niewiadomych czas\u00f3w w Europie, Ameryce, zapewne i w Azji \u2013 \u00abtelegrafu\u00bb ognistego lub dymnego. W tym wypadku g\u0142\u00f3wnie militarno-informacyjnego. Mo\u017cliwe, \u017ce gdzie\u015b tam z po\u0142udnia \u00abwie\u015bci\u00bb przejmowa\u0142 Gruszczyn, przekazywa\u0142 je do \u015awi\u0105tnik, a st\u0105d bezpo\u015brednio na Wawel. I tak, co wa\u017cniejsze wiadomo\u015bci, w zasadzie o ruchu na <em>via regalis<\/em> (drodze kr\u00f3lewskiej) po kilku minutach mog\u0142y dosta\u0107 si\u0119 gdzie\u015b od Lubonia na Wawel\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>C\u00f3\u017c, nasz my\u015blenicki Kuba popu\u015bci\u0142 w swoim kr\u00f3tkim tek\u015bcie ca\u0142kiem spore wodze fantazji. Ale w jednym mia\u0142 racj\u0119. Mianowicie wi\u0105\u017c\u0105c nasz legendarny Gruszczyn z\u2026 jak najbardziej historyczn\u0105 \u201eStar\u0105 Stroz\u0105\u201d. Co prawda nazwa ta pojawia si\u0119 dopiero w dokumencie z 1348 r., zwi\u0105zanym z lokacj\u0105 na prawie niemieckim wsi po\u0142o\u017conej nad rzekami Trzebu\u0144k\u0105 i Rab\u0105, ale ju\u017c wtedy miejsce to nazywane by\u0142o Star\u0105 Str\u00f3\u017c\u0105 (<em>in fluuis Strzebuna et Raba, in loco qui dicitur Stara Stroza<\/em>). Stara, a wi\u0119c Str\u00f3\u017ca istniej\u0105ca ju\u017c dawniej. Czego zatem ona przedtem strzeg\u0142a? Ano najw\u0119\u017cszego miejsca&nbsp; w dolinie Raby, kt\u00f3re znajdowa\u0142o si\u0119 tu\u017c przed wjazdem do lokowanych wcze\u015bniej My\u015blenic. Same My\u015blenice i owo miejsce w dokumencie Boles\u0142awa Wstydliwego, dotycz\u0105cym sporu granicznego z lat 1253-58, nazwano po \u0142acinie <em>brona de Mislimich<\/em>. Czym zatem by\u0142a owa brona my\u015blenicka? Wbrew p\u00f3\u017aniejszym sugestiom, jakoby mia\u0142a ona pe\u0142ni\u0107 w \u015bredniowieczu funkcje z gruntu militarne, poj\u0119cie to pojawia si\u0119 najcz\u0119\u015bciej w kontek\u015bcie nada\u0144 dochod\u00f3w lub zwolnie\u0144 z op\u0142at celnych. Ta konkretna brona stanowi\u0142a strze\u017cony przepust usytuowany w w\u0105skiej, prze\u0142omowej w tym miejscu dolinie Raby, a jej zadaniem by\u0142o blokowanie dost\u0119pu czy te\u017c wjazdu na okre\u015blone terytorium bez wniesienia stosownej op\u0142aty w kluczowym punkcie komunikacyjnym ksi\u0105\u017c\u0119cego traktu handlowego prowadz\u0105cego z g\u00f3rnych W\u0119gier. Przejazd bron\u0105 \u2013 jak u\u015bci\u015bla Piotr Lemaniak za Franciszkiem D\u0105browskim \u2013 stanowi\u0142 wi\u0119c jedyn\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 legalnego wjazdu lub wyjazdu z kraju owym szlakiem. Szerzej na ten temat dowiemy si\u0119 w kolejnym wpisie pt. <em>Jak mog\u0142o wygl\u0105da\u0107 Zamczysko nad Rab\u0105<\/em>, bowiem status omawianego miejsca uleg\u0142 zasadniczej zmianie w momencie budowy kamiennej, okr\u0105g\u0142ej wie\u017cy na s\u0105siednim grzbiecie prowadz\u0105cym z Uklejny w kierunku brodu na Rabie. Do\u015b\u0107 napisa\u0107 \u2013 oczywi\u015bcie poruszaj\u0105c si\u0119 z braku dodatkowych \u017ar\u00f3de\u0142 pisanych wy\u0142\u0105cznie w sferze domys\u0142\u00f3w i domniema\u0144, ale za to po dog\u0142\u0119bnej \u201elidarowskiej\u201d analizie pozbawionego obecnej szaty ro\u015blinnej ukszta\u0142towania terenu \u2013 i\u017c wcze\u015bniejszy obiekt o znaczeniu obronnym i jednocze\u015bnie osadniczym, w postaci wyra\u017anego grodziska z obwa\u0142owaniami, znajduje si\u0119 dok\u0142adnie nad bron\u0105, czyli na wzniesieniu Gruszczyn, stanowi\u0105cym p\u00f3\u0142nocne zako\u0144czenie grzbietu Che\u0142mu. Obiekt \u00f3w charakteryzuje si\u0119 majdanem o znacznie wi\u0119kszej powierzchni u\u017cytkowej ni\u017c s\u0105siednie Zamczysko, a do tego na jego zapleczu znajduj\u0105 si\u0119 i dzisiaj zamieszka\u0142e zabudowania przysi\u00f3\u0142ka Gruszczyn z bezpo\u015brednim dost\u0119pem do wody. Por\u00f3wnajmy jeszcze do\u015b\u0107 lu\u017ano nazw\u0119 Gruszczyn ze staropolskim s\u0142owem \u201etyn\u201d, oznaczaj\u0105cym mur obronny lub ogrodzenie. Natomiast pr\u00f3by wywodzenia nazwy od niem. <em>Gr\u00fcnstein<\/em>, cho\u0107 niezwykle sugestywne w t\u0142umaczeniu (jako \u201eZielony Kamie\u0144\u201d), nale\u017cy raczej wpisa\u0107 mi\u0119dzy bajki i s\u0105 one typowym przyk\u0142adem XIX-wiecznego romantycznego ahistoryzmu. Na marginesie dodajmy, i\u017c nonsensowne przeniesienie nazwy Str\u00f3\u017ca na wierzcho\u0142ek Che\u0142mu (jako Wierch Str\u00f3\u017ca), to nic innego, jak powielany do dzisiaj b\u0142\u0105d z mapy austriackiej.<\/p>\n\n\n\n<p>Lit.:<br \/>M. Boryczko, <em>Gruszczyn<\/em>, \u201eGazeta My\u015blenicka\u201d 1995, nr 14 (101), s. 4.<br \/><em>Codex diplomaticus Monasterii Tynecensis = Kodeks dyplomatyczny klasztoru tynieckiego. Cz. 1, obejmuj\u0105ca rzeczy od roku 1105 do roku 1399<\/em>, wyd. W. K\u0119trzy\u0144ski, S. Smolka, Lw\u00f3w 1875, s. 43.<br \/>F. D\u0105browski, <em>Studia nad administracj\u0105 kasztela\u0144sk\u0105 Polski XIII wieku<\/em>, Warszawa 2007, s. 92.<br \/>D. Dyl\u0105g, P. Sadowski, <em>Beskid My\u015blenicki. Przewodnik<\/em>, Pruszk\u00f3w 2005, s. 27.<br \/>E. Dybek, <em>Lokacje na prawie niemieckim in cruda radice w po\u0142udniowej cz\u0119\u015bci wojew\u00f3dztwa krakowskiego w latach 1334-1434<\/em>, \u201eRoczniki Humanistyczne\u201d 1993, t. 41, z. 2, s. 22-23.<br \/>E. Kowalczyk, <em>Brona ma\u0142opolska. Ze studi\u00f3w nad obron\u0105 sta\u0142\u0105 ziem polskich we wczesnym \u015bredniowieczu<\/em>, \u201e\u015awiatowit\u201d [Supplement, Series P: Prehistory and Middle Ages] 2000, t. 4, s. 11.<\/p>\n\n\n\nngg_shortcode_0_placeholder\n\n\n<center><a href=\"https:\/\/buycoffee.to\/pan-dede\" target=\"_blank\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/buycoffee.to\/static\/img\/share\/share-button-dark.png\" style=\"width: 156px; height: 40px\" alt=\"Postaw mi kaw\u0119 na buycoffee.to\"\/><br \/><br \/><b>Je\u015bli podobaj\u0105 Ci si\u0119 publikowane tutaj tre\u015bci i chcesz wesprze\u0107 moj\u0105 prac\u0119, <br \/>mo\u017cesz postawi\u0107 mi wirtualn\u0105 kaw\u0119. <br \/><i>Mn\u00f3stwo serdeczno\u015bci!<\/i><\/b><\/a><\/center>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jak swego czasu poda\u0142 w swej \u201emy\u015blenickiej gaw\u0119dzie historycznej\u201d Marian Boryczko, Gruszczyn to najbardziej tajemnicze, niezbadane i legendarne miejsce: \u201eGdzie\u015b tu, na jego zboczach, mo\u017ce w stron\u0119 Nowej Str\u00f3\u017cy, mo\u017ce zamczyska, a mo\u017ce na obie strony, znajdowa\u0142a si\u0119 najstarsza osada my\u015blenicka, militarna \u00abstara stroza\u00bb (stra\u017cnica), pono\u0107 jeszcze z czas\u00f3w poga\u0144skich: pa\u0144stwa Wi\u015blan (IX-X w.). Ten [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19728,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[219],"tags":[41,306],"class_list":{"0":"post-19727","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-dawnosc","8":"tag-beskid-myslenicki","9":"tag-gruszczyn","10":"czr-hentry"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19727","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19727"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19727\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19745,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19727\/revisions\/19745"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/19728"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19727"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19727"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19727"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}