{"id":19746,"date":"2025-11-14T18:20:16","date_gmt":"2025-11-14T17:20:16","guid":{"rendered":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/?p=19746"},"modified":"2025-11-14T18:25:55","modified_gmt":"2025-11-14T17:25:55","slug":"jak-moglo-wygladac-zamczysko-nad-raba","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/?p=19746","title":{"rendered":"Jak mog\u0142o wygl\u0105da\u0107 Zamczysko nad Rab\u0105"},"content":{"rendered":"\n

Jak dot\u0105d jedyna znana pisemna wzmianka, kt\u00f3ra mog\u0142aby bezpo\u015brednio odnosi\u0107 si\u0119 do wspomnianej powy\u017cej kamiennej, okr\u0105g\u0142ej wie\u017cy pochodzi z 1443 r. i dotyczy fundacji altarii Bo\u017cego Cia\u0142a przy my\u015blenickiej parafii. Znajduje si\u0119 ona w zatwierdzonym przez kasztelana krakowskiego, Jana z Czy\u017cowa, przywileju kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Warne\u0144czyka, w kt\u00f3rym ow\u0105 fundacj\u0119 obdarza on r\u00f3\u017cnorakimi dochodami z czynsz\u00f3w, w tym z niw le\u017c\u0105cych pomi\u0119dzy rzek\u0105 Rab\u0105 a tzw. starym zamkiem (inter fluvium Raba et inter vetus castrum<\/em>). Problem jedynie w tym, i\u017c jeszcze do pocz. XX w. Raba cz\u0119sto zmienia\u0142a w tym miejscu koryto i zasadniczo p\u0142yn\u0119\u0142a bli\u017cej stok\u00f3w Uklejny. Natomiast nie jest wykluczone istnienie jakiego\u015b \u201estarego\u201d zamku w miejscu p\u00f3\u017aniejszego, otoczonego fosami i wodami Sanu oraz Bysinki za\u0142o\u017cenia obronnego, a nast\u0119pnie XVI-wiecznego dworu Wawrzy\u0144ca Spytka Jordana (potocznie zwanego zamkiem), od kt\u00f3rego w stron\u0119 Raby odchodzi\u0142o ca\u0142kiem sporo uprawnych i dochodowych niw (zob. Mecenat Wawrzy\u0144ca Spytka Jordana i Stanis\u0142awa Koniecpolskiego<\/em>, [w:] D. Dyl\u0105g, Beskid My\u015blenicki. Przewodnik kulturowy<\/em>, cz. 1, Pruszk\u00f3w 2025, s. 33).<\/p>\n\n\n\n

W chwili powstania kamiennej, okr\u0105g\u0142ej wie\u017cy na grzbiecie prowadz\u0105cym z Uklejny w kierunku brodu na Rabie, straci\u0142o na znaczeniu grodzisko na Gruszczynie, jak r\u00f3wnie\u017c uleg\u0142 zasadniczej zmianie status brony my\u015blenickiej. Wzmiankowany w 1342 r. punkt kontroli celnej istnia\u0142 nadal, a miasto My\u015blenice prze\u017cywa\u0142o burzliwy rozw\u00f3j dzi\u0119ki po\u0142o\u017ceniu przy ruchliwym trakcie handlowym. My\u015bleniczanie cieszyli si\u0119 bowiem zwolnieniami celnymi. Wraz ze wzrostem wydobycia kruszc\u00f3w miedzio- i z\u0142otono\u015bnych w rejonie Beszterceb\u00e1nya na W\u0119grzech, wzrasta\u0142y r\u00f3wnie\u017c dochody z c\u0142a przys\u0142uguj\u0105ce kasztelanom krakowskim. Nie dziwi wi\u0119c inwestycja w postaci kamiennej wie\u017cy i zwi\u0105zana z ni\u0105 likwidacja brony utrudniaj\u0105cej wymian\u0119 handlow\u0105. Jak podaje Piotr Lemaniak za Jerzym Wyrozumskim, kupcy w\u0119gierscy byli faworyzowani w kr\u00f3lewskich \u017cupach solnych. Mogli kupowa\u0107 s\u00f3l po cenach poni\u017cej koszt\u00f3w wydobycia, je\u015bli przywozili \u017celazo, mied\u017a czy z\u0142oto. S\u00f3l by\u0142a natomiast istotnym polskim produktem eksportowym, podobnie zreszt\u0105 jak o\u0142\u00f3w. Nie bez powodu My\u015blenice sta\u0142y si\u0119 miejskim o\u015brodkiem handlowym w\u0142a\u015bnie po zakupie ich za 130 grzywien m.in. przez czerpi\u0105cego dochody z eksploatacji soli kamiennej wielickiego mistrza g\u00f3r (magistro moncium<\/em>). Zacytujmy fragment z pracy Lemaniaka: \u201eStoj\u0105cy na cyplu g\u00f3rskim bergfried<\/em> my\u015blenicki, wywy\u017cszony w stosunku do podleg\u0142ych mu osad le\u017c\u0105cych w dolinie, stanowi\u0142 [\u2026] czytelny przekaz, kto jest w\u0142a\u015bcicielem wspomnianych d\u00f3br i do kogo nale\u017cy prawo, za\u015b znajduj\u0105cy si\u0119 pod ni\u0105 loch przypomina\u0107 mia\u0142, jakie s\u0105 konsekwencje jego z\u0142amania. Feuda\u0142em tam rz\u0105dz\u0105cym by\u0142 delegat kasztelana krakowskiego \u2013 burgrabia my\u015blenicki. Po raz pierwszy ten tytu\u0142 pojawia si\u0119 w [\u2026] roku 1342. [\u2026] W takich te\u017c okoliczno\u015bciach poznajemy pierwszego znanego z imienia urz\u0119dnika posiadaj\u0105cego ten tytu\u0142. W roku 1414 by\u0142 nim Pietrasz Janikowski z Kosocic herbu Jastrz\u0119biec. Dokument wystawiony oko\u0142o roku 1465 przynosi r\u00f3wnie\u017c informacje o istnieniu stanowiska wiceburgrabiego w My\u015blenicach\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Czas wyja\u015bni\u0107 zacytowane powy\u017cej poj\u0119cie bergfried<\/em>: \u201e[\u2026] w konstrukcji wie\u017cy my\u015blenickiego \u00abZamczyska\u00bb nie ma jednak nic niezwyk\u0142ego. Zachowane obecnie u\u0142amki mur\u00f3w stanowi\u0105 partie fundamentowe sto\u0142pu, zwanego te\u017c wie\u017c\u0105 ostatniej obrony. S\u0142u\u017cy\u0142y one za schronienie dla za\u0142ogi dworu b\u0105d\u017a zamku w chwili jego obl\u0119\u017cenia. [\u2026] W przeciwie\u0144stwie do tzw. don\u017con\u00f3w (franc. donjon<\/em>), czyli wie\u017c o mieszkalno-obronnym charakterze, sto\u0142py pe\u0142ni\u0142y wi\u0119c funkcje jedynie punkt\u00f3w oporu. S\u0142u\u017cy\u0142y one r\u00f3wnie\u017c m.in. jako punkty obserwacyjne i sygnalizacyjne, magazyny b\u0105d\u017a wi\u0119zienia. W literaturze archeologicznej [\u2026] murowane wie\u017ce tej kategorii okre\u015blane s\u0105 zazwyczaj niemieckim poj\u0119ciem Bergfried<\/em>. Brak wej\u015bcia do wie\u017cy spowodowany jest zniszczeniami, jakim ona uleg\u0142a. W celu zwi\u0119kszenia obronno\u015bci tych obiekt\u00f3w wej\u015bcie znajdowa\u0142o si\u0119 bowiem na znacznej wysoko\u015bci. Rozrzucone w wyniku eksplozji fragmenty kamiennego sto\u0142pu s\u0105 pozosta\u0142o\u015bciami najni\u017cszej kondygnacji, tzw. g\u0142odomorni (od kary morzenia g\u0142odem). [\u2026] Wej\u015bcie znajdowa\u0142o si\u0119 przypuszczalnie na p\u00f3\u0142nocno-zachodniej \u015bcianie wie\u017cy, na linii z os\u0142anianym przez sto\u0142p budynkiem. Jej szczyt zwie\u0144czony by\u0142 zapewne sto\u017ckowatym dachem oraz by\u0107 mo\u017ce hurdycjami i blankami. By\u0142 to poziom zajmowany przez obro\u0144c\u00f3w, sk\u0105d w przypadku zagro\u017cenia ostrzeliwano z kusz [\u2026]. Brama zamku znajdowa\u0142a si\u0119 prawdopodobnie na p\u00f3\u0142noc od sto\u0142pu. Wskazuje na to czytelny w terenie obszar, gdzie zbudowany by\u0142 most na fosach zamkowych. Droga bieg\u0142a nim na w\u0105skiej przestrzeni mi\u0119dzy p\u00f3\u0142nocno-wschodni\u0105 kraw\u0119dzi\u0105 stoku a p\u00f3\u0142nocnym odcinkiem wa\u0142u zaporowego. Zabieg ten mia\u0142 na celu zaw\u0119\u017cenie przestrzeni, przez kt\u00f3r\u0105 mo\u017cliwy by\u0142 szturm na najs\u0142absze ogniwo obwa\u0142owa\u0144 \u2013 bram\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Lit.:
\nD. Dyl\u0105g, P. Sadowski, Beskid My\u015blenicki. Przewodnik<\/em>, Pruszk\u00f3w 2005, s. 26-27.
\nP. Lemaniak, My\u015blenickie \u201eZamczysko\u201d w \u015bwietle \u017ar\u00f3de\u0142 archeologiczno-historycznych<\/em>, [w:] My\u015blenice. Monografia miasta<\/em>, red. T. G\u0105sowski, My\u015blenice \u2013 Krak\u00f3w 2012, s. 108-112, 123.
\nOppidum nostrum Mislimicze. Dokumenty monarsze dla miasta My\u015blenic z czas\u00f3w piastowskich i jagiello\u0144skich<\/em>, oprac., wyd. i przek\u0142. K. Fokt, M. Miku\u0142a, My\u015blenice 2022, s. 31-33, 36.
\nM. Piela SDS, My\u015blenice w okresie staropolskim (do 1772 roku)<\/em>, [w:] My\u015blenice. Monografia miasta<\/em>, red. T. G\u0105sowski, My\u015blenice \u2013 Krak\u00f3w 2012, s. 137.<\/p>\n\n\n\nngg_shortcode_0_placeholder\n\n\n

\"Postaw

Je\u015bli podobaj\u0105 Ci si\u0119 publikowane tutaj tre\u015bci i chcesz wesprze\u0107 moj\u0105 prac\u0119,
mo\u017cesz postawi\u0107 mi wirtualn\u0105 kaw\u0119.
Mn\u00f3stwo serdeczno\u015bci!<\/i><\/b><\/a><\/center>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak dot\u0105d jedyna znana pisemna wzmianka, kt\u00f3ra mog\u0142aby bezpo\u015brednio odnosi\u0107 si\u0119 do wspomnianej powy\u017cej kamiennej, okr\u0105g\u0142ej wie\u017cy pochodzi z 1443 r. i dotyczy fundacji altarii Bo\u017cego Cia\u0142a przy my\u015blenickiej parafii. Znajduje si\u0119 ona w zatwierdzonym przez kasztelana krakowskiego, Jana z Czy\u017cowa, przywileju kr\u00f3la W\u0142adys\u0142awa Warne\u0144czyka, w kt\u00f3rym ow\u0105 fundacj\u0119 obdarza on r\u00f3\u017cnorakimi dochodami z czynsz\u00f3w, […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19748,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[219],"tags":[41,307],"class_list":{"0":"post-19746","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-dawnosc","8":"tag-beskid-myslenicki","9":"tag-zamczysko-nad-raba","10":"czr-hentry"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19746","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19746"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19746\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19762,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19746\/revisions\/19762"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/19748"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19746"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19746"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19746"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}