{"id":19810,"date":"2025-12-10T09:25:00","date_gmt":"2025-12-10T08:25:00","guid":{"rendered":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/?p=19810"},"modified":"2025-12-25T15:08:38","modified_gmt":"2025-12-25T14:08:38","slug":"hodegetria-z-raciechowic","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/?p=19810","title":{"rendered":"Hodegetria z Raciechowic"},"content":{"rendered":"\n

W aktach wizytacji z 1596 r. w drewnianym ko\u015bciele w Raciechowicach wymieniono z wyposa\u017cenia trzy o\u0142tarze, drewnian\u0105 chrzcielnic\u0119 i krucyfiks na \u0142uku t\u0119czowym. W dokumentach z 1618 r. wskazano dodatkowo dzwonnic\u0119 z dwoma dzwonami, w 1655 r. \u2013 na wyposa\u017cenie ko\u015bcio\u0142a sk\u0142ada\u0142y si\u0119 jeszcze ch\u00f3r muzyczny, ambona po lewej stronie oraz chrzcielnica kamienna na \u015brodku \u015bwi\u0105tyni. Obecny ko\u015bci\u00f3\u0142 parafialny \u015bw. Jakuba Starszego i \u015bw. Katarzyny Aleksandryjskiej w Raciechowicach wybudowano w 1720 r. W strukturze nowej budowli zachowano prezbiterium z poprzedniej \u015bwi\u0105tyni, datowane na XVII w. W aktach wizytacji z 1730 r. dostajemy informacj\u0119, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 nie by\u0142 jeszcze konsekrowany, mia\u0142 za to kamienn\u0105 posadzk\u0119 i dzwonnic\u0119, a wok\u00f3\u0142 soboty. W sk\u0142ad wyposa\u017cenia wchodzi\u0142y nadal trzy o\u0142tarze, g\u0142\u00f3wny z obrazem Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny, prawy boczny \u015bw. Franciszka Serafickiego oraz lewy \u015bw. Sebastiana, na ch\u00f3rze zamontowano organy o o\u015bmiu g\u0142osach, chrzcielnica by\u0142a z marmuru, a w dzwonnicy znajdowa\u0142y si\u0119 dwa konfesjona\u0142y. \u015awi\u0105tyni\u0119 konsekrowa\u0142 bp Micha\u0142 herbu Bo\u0144cza Kunicki 1 XI 1747 r. Liczba o\u0142tarzy w ko\u015bciele powi\u0119kszy\u0142a si\u0119 o nowo erygowane retabulum Chrystusa Ukrzy\u017cowanego. W 1779 r. Antoni i Ignacy Korneccy wykonali do ko\u015bcio\u0142a nowe wyposa\u017cenie (o\u0142tarz g\u0142\u00f3wny i dwa boczne). W l. 1899-1904 \u015bwi\u0105tynia zosta\u0142a gruntownie przebudowana; rozebrano wie\u017c\u0119, a w jej miejsce przed\u0142u\u017cono naw\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105, natomiast od zachodu dobudowano krucht\u0119 z pi\u0119terkiem dzwonowym. Niew\u0105tpliwie najcenniejszym obiektem jest zachowany zapewne z pierwszego ko\u015bcio\u0142a obraz Matki Boskiej Raciechowickiej z Dzieci\u0105tkiem. Jest to obraz g\u0142\u00f3wny, kt\u00f3ry zgodnie z pisemn\u0105 wzmiank\u0105 w inwentarzu wizytacyjnym datuje si\u0119 na 1662 r., cho\u0107 specjalistyczne badania okre\u015blaj\u0105 jego powstanie na rok 1500 i przypisuj\u0105 autorstwo tzw. Mistrzowi od obrazu Matki Boskiej z Dzieci\u0105tkiem z klasztoru s. Norbertanek w Krakowie (por. obraz w samym klasztorze, jak r\u00f3wnie\u017c w Milejowie, Chomentowie, Przy\u0142\u0119ku Szlacheckim i Boguszycach). Jego przynale\u017cno\u015b\u0107 ikonograficzna do tzw. Hodegetrii, czyli z j\u0119zyka greckiego \u201eTej, kt\u00f3ra wskazuje drog\u0119 ku Chrystusowi\u201d, \u015bwiadczy o p\u00f3\u017anogotyckiej proweniencji. W por\u00f3wnaniu z innymi Hodegetriami typu krakowskiego obraz raciechowicki jest ich lustrzanym odbiciem. Wielokrotnie przemalowywany, po usuni\u0119ciu wierzchnich warstw okaza\u0142 si\u0119 przyk\u0142adem wysokiej klasy \u015bredniowiecznego malarstwa cechowego. Pierwsze wizerunki w tym typie pojawi\u0142y si\u0119 na pocz. XV w. i by\u0142y zwi\u0105zane z terenem \u015bredniowiecznej diecezji krakowskiej. Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na detale na co dzie\u0144 zas\u0142oni\u0119te pochodz\u0105cymi z pocz. XX w. drewnianymi koronami i sukienk\u0105. Matka Boska wskazuje na Dzieci\u0105tko d\u0142oni\u0105, w kt\u00f3rej trzyma gruszk\u0119. Dzieci\u0105tko za\u015b, posadowione w zgi\u0119ciu prawej r\u0119ki Matki, praw\u0105 d\u0142o\u0144 opiera na ewangeliarzu, natomiast lew\u0105 \u2013 b\u0142ogos\u0142awi. Zachwyca r\u00f3wnie\u017c bogato rze\u017abione w desce lipowej t\u0142o z ornamentem li\u015bci akantu. W zewn\u0119trznym pier\u015bcieniu nimbu Maryja ma wypisane gotyck\u0105 minusku\u0142\u0105: Regina coeli laetare, alleluia, quia quem meruisti por<\/em>[tare<\/em>]. Jest to pocz\u0105tek pie\u015bni \u201eKr\u00f3lowo Nieba wesel si\u0119\u201d. Wierzono, i\u017c obrazy z tym tekstem chroni\u0142y przed morowym powietrzem. Opis powy\u017cszy zawdzi\u0119czamy Aleksandrze Boraty\u0144skiej, kt\u00f3ra w 2021 r. przeprowadzi\u0142a konserwacj\u0119 obrazu pod opiek\u0105 promotorsk\u0105 dr hab. Ma\u0142gorzaty Nowali\u0144skiej z ASP w Krakowie. Ok. 1720 r. powsta\u0142o Bractwo Szkaplerza Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny i mniej wi\u0119cej od tego czasu uchodzi nasz obraz za s\u0142yn\u0105cy \u0142askami. Warto ponadto przyjrze\u0107 si\u0119 XVIII-wiecznej chrzcielnicy z czarnego marmuru d\u0119bnickiego, fundowanej zapewne przez \u00f3wczesnych w\u0142a\u015bcicieli Raciechowic, Morsztyn\u00f3w herbu Leliwa. Na dwustopniowej i okr\u0105g\u0142ej podstawie oraz prostopad\u0142o\u015bciennym cokole znajduje si\u0119 niewielka stopa z trzonem w typie balustradowej tralki (tzw. lalki o gruszkowatym kszta\u0142cie) podtrzymuj\u0105cej p\u00f3\u0142kulist\u0105 czar\u0119 o powierzchni imituj\u0105cej puklowanie z wkl\u0119sk\u0105 i zaoblonym brzegiem. Na trzonie w owalnym polu znajduje si\u0119 ryta tarcza z pi\u0119cioma polami, czterodzielna w krzy\u017c, z polem sercowym, uj\u0119ta labrami i zwie\u0144czona otwart\u0105 koron\u0105. W polu sercowym god\u0142o Leliwa, w kolejnych polach god\u0142a herb\u00f3w Na\u0142\u0119cz, Brochwicz, Niesobia i Giera\u0142t. Po bokach owalnego pola sygle \u201eZ \/ M \/ N \/ M\u201d.
\nLit.: fb Raciechowic<\/em>; P. Kluz, Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. Jakuba Aposto\u0142a i \u015bw. Katarzyny Aleksandryjskiej<\/em>, [w:] Sakralne Dziedzictwo Ma\u0142opolski<\/em>, Krak\u00f3w 2025, https:\/\/sdm.upjp2.edu.pl\/dziela\/kosciol-sw-jakuba-apostola-i-sw-katarzyny-aleksandryjskiej.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
Aleksandra Boraty\u0144ska podczas konserwacji obrazu. Fot. fb Raciechowic<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n
\"Postaw

Je\u015bli podobaj\u0105 Ci si\u0119 publikowane tutaj tre\u015bci i chcesz wesprze\u0107 moj\u0105 prac\u0119,
mo\u017cesz postawi\u0107 mi wirtualn\u0105 kaw\u0119.
Mn\u00f3stwo serdeczno\u015bci!<\/i><\/b><\/a><\/center>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W aktach wizytacji z 1596 r. w drewnianym ko\u015bciele w Raciechowicach wymieniono z wyposa\u017cenia trzy o\u0142tarze, drewnian\u0105 chrzcielnic\u0119 i krucyfiks na \u0142uku t\u0119czowym. W dokumentach z 1618 r. wskazano dodatkowo dzwonnic\u0119 z dwoma dzwonami, w 1655 r. \u2013 na wyposa\u017cenie ko\u015bcio\u0142a sk\u0142ada\u0142y si\u0119 jeszcze ch\u00f3r muzyczny, ambona po lewej stronie oraz chrzcielnica kamienna na \u015brodku […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":19811,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"categories":[219],"tags":[41,309,308],"class_list":{"0":"post-19810","1":"post","2":"type-post","3":"status-publish","4":"format-standard","5":"has-post-thumbnail","7":"category-dawnosc","8":"tag-beskid-myslenicki","9":"tag-hodegetria","10":"tag-raciechowice","11":"czr-hentry"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19810","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=19810"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19810\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":19819,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/19810\/revisions\/19819"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/19811"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=19810"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=19810"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/dariuszdylag.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=19810"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}