W aktach wizytacji z 1596 r. w drewnianym kościele w Raciechowicach wymieniono z wyposażenia trzy ołtarze, drewnianą chrzcielnicę i krucyfiks na łuku tęczowym. W dokumentach z 1618 r. wskazano dodatkowo dzwonnicę z dwoma dzwonami, w 1655 r. – na wyposażenie kościoła składały się jeszcze chór muzyczny, ambona po lewej stronie oraz chrzcielnica kamienna na środku świątyni. Obecny kościół parafialny św. Jakuba Starszego i św. Katarzyny Aleksandryjskiej w Raciechowicach wybudowano w 1720 r. W strukturze nowej budowli zachowano prezbiterium z poprzedniej świątyni, datowane na XVII w. W aktach wizytacji z 1730 r. dostajemy informację, że kościół nie był jeszcze konsekrowany, miał za to kamienną posadzkę i dzwonnicę, a wokół soboty. W skład wyposażenia wchodziły nadal trzy ołtarze, główny z obrazem Najświętszej Marii Panny, prawy boczny św. Franciszka Serafickiego oraz lewy św. Sebastiana, na chórze zamontowano organy o ośmiu głosach, chrzcielnica była z marmuru, a w dzwonnicy znajdowały się dwa konfesjonały. Świątynię konsekrował bp Michał herbu Bończa Kunicki 1 XI 1747 r. Liczba ołtarzy w kościele powiększyła się o nowo erygowane retabulum Chrystusa Ukrzyżowanego. W 1779 r. Antoni i Ignacy Korneccy wykonali do kościoła nowe wyposażenie (ołtarz główny i dwa boczne). W l. 1899-1904 świątynia została gruntownie przebudowana; rozebrano wieżę, a w jej miejsce przedłużono nawę główną, natomiast od zachodu dobudowano kruchtę z pięterkiem dzwonowym. Niewątpliwie najcenniejszym obiektem jest zachowany zapewne z pierwszego kościoła obraz Matki Boskiej Raciechowickiej z Dzieciątkiem. Jest to obraz główny, który zgodnie z pisemną wzmianką w inwentarzu wizytacyjnym datuje się na 1662 r., choć specjalistyczne badania określają jego powstanie na rok 1500 i przypisują autorstwo tzw. Mistrzowi od obrazu Matki Boskiej z Dzieciątkiem z klasztoru s. Norbertanek w Krakowie (por. obraz w samym klasztorze, jak również w Milejowie, Chomentowie, Przyłęku Szlacheckim i Boguszycach). Jego przynależność ikonograficzna do tzw. Hodegetrii, czyli z języka greckiego „Tej, która wskazuje drogę ku Chrystusowi”, świadczy o późnogotyckiej proweniencji. W porównaniu z innymi Hodegetriami typu krakowskiego obraz raciechowicki jest ich lustrzanym odbiciem. Wielokrotnie przemalowywany, po usunięciu wierzchnich warstw okazał się przykładem wysokiej klasy średniowiecznego malarstwa cechowego. Pierwsze wizerunki w tym typie pojawiły się na pocz. XV w. i były związane z terenem średniowiecznej diecezji krakowskiej. Zwróćmy uwagę na detale na co dzień zasłonięte pochodzącymi z pocz. XX w. drewnianymi koronami i sukienką. Matka Boska wskazuje na Dzieciątko dłonią, w której trzyma gruszkę. Dzieciątko zaś, posadowione w zgięciu prawej ręki Matki, prawą dłoń opiera na ewangeliarzu, natomiast lewą – błogosławi. Zachwyca również bogato rzeźbione w desce lipowej tło z ornamentem liści akantu. W zewnętrznym pierścieniu nimbu Maryja ma wypisane gotycką minuskułą: Regina coeli laetare, alleluia, quia quem meruisti por[tare]. Jest to początek pieśni „Królowo Nieba wesel się”. Wierzono, iż obrazy z tym tekstem chroniły przed morowym powietrzem. Opis powyższy zawdzięczamy Aleksandrze Boratyńskiej, która w 2021 r. przeprowadziła konserwację obrazu pod opieką promotorską dr hab. Małgorzaty Nowalińskiej z ASP w Krakowie. Ok. 1720 r. powstało Bractwo Szkaplerza Najświętszej Maryi Panny i mniej więcej od tego czasu uchodzi nasz obraz za słynący łaskami. Warto ponadto przyjrzeć się XVIII-wiecznej chrzcielnicy z czarnego marmuru dębnickiego, fundowanej zapewne przez ówczesnych właścicieli Raciechowic, Morsztynów herbu Leliwa. Na dwustopniowej i okrągłej podstawie oraz prostopadłościennym cokole znajduje się niewielka stopa z trzonem w typie balustradowej tralki (tzw. lalki o gruszkowatym kształcie) podtrzymującej półkulistą czarę o powierzchni imitującej puklowanie z wklęską i zaoblonym brzegiem. Na trzonie w owalnym polu znajduje się ryta tarcza z pięcioma polami, czterodzielna w krzyż, z polem sercowym, ujęta labrami i zwieńczona otwartą koroną. W polu sercowym godło Leliwa, w kolejnych polach godła herbów Nałęcz, Brochwicz, Niesobia i Gierałt. Po bokach owalnego pola sygle „Z / M / N / M”.
Lit.: fb Raciechowic; P. Kluz, Kościół św. Jakuba Apostoła i św. Katarzyny Aleksandryjskiej, [w:] Sakralne Dziedzictwo Małopolski, Kraków 2025, https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/kosciol-sw-jakuba-apostola-i-sw-katarzyny-aleksandryjskiej.
Jeśli podobają Ci się publikowane tutaj treści i chcesz wesprzeć moją pracę,
możesz postawić mi wirtualną kawę.
Mnóstwo serdeczności!